Artykuł Prawny “CYFROWA EWOLUCJA SĄDÓW W RAMACH TARCZY 3.0”

Artykuł Prawny “CYFROWA EWOLUCJA SĄDÓW W RAMACH TARCZY 3.0”

Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej podpisał kilka dni temu kolejną tarczę antykryzysową zwaną potocznie Tarczą 3.0 [1]. Przyjęte rozwiązania prawne niosą za sobą kolejne etapy pomocy dla wchodzącej w recesję gospodarki. Z oczywistych względów ta część przyjmowanych przepisów była najszerzej komentowana w mediach ogólnopolskich i to jej towarzyszyła najgłośniejsza dyskusja. Tymczasem jesteśmy świadkami cichej, cyfrowej rewolucji w sposobie prowadzenia spraw cywilnych. Z uwagi na bezpieczeństwo epidemiologiczne rozprawy lub posiedzenia będzie można prowadzić za pomocą środków umożliwiających transmisję dźwięku i wizji. Przy czym ustawa wprost określa, że osoby w nich uczestniczące nie będą musiały przebywać w budynku sądu. Możliwym więc będzie łączenie się w czasie rozprawy z sądem np. z kancelarii adwokackiej. Nadal standardem pozostanie jednak prowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego w formie tradycyjnej. Nowa, cyfrowa forma będzie możliwa wtedy kiedy przeprowadzenie tradycyjnego posiedzenia lub rozprawy będzie wiązać się z nadmiernym zagrożenia dla zdrowia osób w nim uczestniczących.

Przewodniczący będzie mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli dojdzie do wniosku, że rozpoznanie sprawy jest konieczne i zarazem jej przeprowadzenie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Dodatkowo musi zachodzić sytuacja, w której nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Każdej ze stron będzie przysługiwać jednak prawo do złożenia sprzeciwu wobec procedowania w ten sposób. Strona będzie miała na to siedem dni.

Trudno na chwilę obecną powiedzieć jak w praktyce Sądy będą podchodzić do stosowania przedmiotowego przepisu. Zawarte w niej normy prawne pozostawiają istotne pole do indywidualnej interpretacji przez każdy orzekający Sąd. O ile pojęcie nadmiernego zagrożenia wydaje się dość łatwe do uchwycenia i oceny w obecnych czasach, o tyle już nie możność skorzystania z bezpośredniego przekazu obrazu i dźwięku niekoniecznie. Znaczna część polskich sądów posiada dostęp do środków technicznych umożliwiających prowadzenie rozpraw czy posiedzeń z transmisją dźwięku oraz wizji. Problem tkwi w szczegółach, w tym zaś przypadku ilości dostępnego sprzętu w przeliczeniu na obłożenie poszczególnych sądów czy wydziałów, przepustowości dostępnego łącza internetowego itd.. Stąd wydaje się, że niemożność powinna być rozumiana jako stan faktycznie występujący w danej sprawie i w danym momencie np. z uwagi na wykorzystanie dostępnych środków komunikacji w innych sprawach. W zasadzie tylko taka interpretacja może przyspieszyć bieg dziesiątek postępowań i oddawać naszą rzeczywistość.

Wprowadzone w Polsce rozwiązania nie są novum na skale światową czy europejską. Rozprawy z wykorzystaniem wideo-konferencji odbywają z powodzeniem chociażby na terenie Chin, także w skomplikowanych sprawach gospodarczych. Z kolei szersze stosowanie posiedzeń niejawnych na których rozstrzyga się sprawy cywilne jest chociażby szerzej niż w Polsce, stosowane we Francji. Przy czym warto podkreślić, że polskie rozwiązania zapewniają jednak daleko posuniętą ochronę prawa do sądu, wprowadzając możliwość nie zaś obowiązek procedowania w nowym trybie. W dłuższej perspektywie nowe uregulowania powinny służyć także przyzwyczajeniu Stron, w tym także pełnomocników do nieuchronnej cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. Z kolei możliwość rozstrzygania spraw na posiedzeniu niejawnym będzie niosła za sobą dodatkowe obowiązki procesowe dla Stron, w postaci dostosowania sposobu formułowania pism procesowych do nowej sytuacji. Przy okazji warto także powrócić do dyskusji chociażby o rolę notariuszy w naszym systemie prawa cywilnego. Może warto pochylić się nad oddaniem ich większych kompetencji np. śladem Francji, czy Węgier, a co za tym idzie odciążyć Sądy.

Wybór przepisów z ustawy dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020, poz. 875):
‘’21) po art. 15zzs dodaje się art. 15zzs1–15zzs5 w brzmieniu:

Art. 15zzs1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zwanej dalej „Kodeksem postępowania cywilnego”:

1) rozprawę lub posiedzenie jawne przeprowadza się przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w nich uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w nim uczestniczących;

2) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś przeprowadzenie wymaganych przez ustawę rozprawy lub posiedzenia jawnego mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w nich uczestniczących i nie można przeprowadzić ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a żadna ze stron nie sprzeciwiła się przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia ich o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne; w przesyłanym zawiadomieniu należy pouczyć stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o prawie i terminie do złożenia sprzeciwu;

3) jeżeli ze względu na szczególne okoliczności prezes sądu tak zarządzi, członkowie składu, z wyjątkiem przewodniczącego i referenta sprawy, mogą brać udział w posiedzeniu za pomocą środków komunikacji elektronicznej, z wyjątkiem posiedzenia, na którym dochodzi do zamknięcia rozprawy.

Art. 15zzs2. Jeżeli w sprawie rozpoznawanej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w całości, sąd może zamknąć rozprawę i wydać orzeczenie na posiedzeniu niejawnym po uprzednim odebraniu od stron lub uczestników postępowania stanowisk na piśmie.

Art. 15zzs3. 1. Jeżeli w sprawie rozpoznawanej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, w której apelację wniesiono przed dniem 7 listopada 2019 r., sąd drugiej instancji uzna, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, może skierować sprawę na posiedzenie niejawne, chyba że strona wniesie o przeprowadzenie rozprawy lub wnosiła o przeprowadzenie niepodlegającego pominięciu dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania stron. Sąd rozpoznaje jednak sprawę na posiedzeniu niejawnym w razie cofnięcia pozwu, cofnięcia apelacji albo jeżeli zachodzi nieważność postępowania.

2. Wniosek o przeprowadzenie rozprawy składa się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. W przesyłanym zawiadomieniu należy pouczyć stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o prawie i terminie do złożenia wniosku.

Art. 15zzs4. 1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów.

2. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących.

3. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Art. 15zzs5. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich podział czynności, o którym mowa w art. 22a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 365, 288 i 875), może zostać ustalony przed zasięgnięciem opinii kolegium właściwego sądu. Odwołanie od podziału czynności nie wstrzymuje jego stosowania. W przypadku uwzględnienia odwołania przydział spraw dokonany przed doręczeniem sądowi uchwały Krajowej Rady Sądownictwa pozostaje w mocy.”

 

[1] Ustawa dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020, poz. 875)

Adwokat Dr. Łukasz Kossacki-Lytwyn